Παίζει να είμαι από τους λίγους, για να μην πω ο μοναδικός, που όταν ξεκίνησα να διαβάζω Κώστα Ταχτσή, άφησα το Το Τρίτο Στεφάνι για το τέλος. Πρώτα αγόρασα την αυτοβιογραφία του, έπειτα τη συλλογή κειμένων Η γιαγιά μου η Αθήνα, τα διηγήματα Τα Ρέστα, ό,τι είχε κυκλοφορήσει από άλλους για εκείνον, για να καταλήξω, έπειτα από μήνες, σε αυτό που τον καθιέρωσε. Σαν να ψάχνεις πρώτα making of μιας ταινίας πριν πας στο σινεμά για να δεις την ίδια την ταινία, ένα πράγμα. Μόνο που, αντί να ξενερώσω — όπως έχει γίνει τις φορές που έκανα κάτι τέτοιο πριν την Α΄ προβολή — συνέβη το ακριβώς αντίθετο. Καταγοητεύτηκα.
Αυτά που σας λέω παρακάτω υπάρχουν πιο αναλυτικά φυσικά στο βιβλίο της Cassi Plate, Το τέρας και ο κολοσσός, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Petites Maisons. Μια πραγματικά συγκλονιστική έκδοση, με την αλληλογραφία δυο δεκαετιών ανάμεσα στον εμπρηστικό, ασυμβίβαστο και ταλαντούχο συγγραφέα και τον πατέρα της και ζωγράφο, Carl Plate.
1.
Απορρίφθηκε από τους Έλληνες εκδότες. Πούλησε το νεοαποκτηθέν διαμέρισμά του στην Πλάκα για να το εκδώσει μόνος του, στα τέλη του 1962, αφού πρώτα είχε ταξιδέψει με τη βέσπα και τη γραφομηχανή του στην Ευρώπη, στην Αμερική, στην Αυστραλία και στην Αφρική. Πώς θα ένιωθαν τώρα λοιπόν αυτοί οι εκδότες που 64 χρόνια μετά συνεχίζει να διαβάζεται, να συζητιέται και να πουλάει σαν ζεστό ψωμάκι;
2.
Στην Ελλάδα αναγνωρίστηκε μετά την επανέκδοσή του (1971) και την αναγνώρισή του στο εξωτερικό.
3.
Το 1969 έγινε το πρώτο ελληνικό μυθιστόρημα που δημοσιεύτηκε από τις εκδόσεις Penguin Books.
4.
Όταν κυκλοφόρησε η πρώτη αμερικανική έκδοση, η San Francisco Chronicle το ανακήρυξε «μακράν το σπουδαιότερο μυθιστόρημα που έχει δώσει η Ελλάδα». Ο Ταχτσής μίσησε το εξώφυλλο που του επέβαλαν — και με το δίκιο του, δεν νομίζετε;
5.
Τον Ιανουάριο του 1981 έγινε το πρώτο ελληνικό μυθιστόρημα που κυκλοφόρησε από τον ιστορικό γαλλικό εκδοτικό οίκο Gallimard στη σειρά Folio (βιβλία τσέπης). Νιώθω τυχερός που έχω στη συλλογή μου Τα Ρέστα στην έκδοση του Gallimard.
6.
Ο Dionys Mascolo, διάσημος αριστερός εκδότης και πρώην σύζυγος της Marguerite Duras, προσπάθησε χωρίς επιτυχία να πείσει τον Gallimard να μην εκδώσει το Το Τρίτο Στεφάνι, γιατί έβρισκε την ηρωίδα πολύ αντιδραστική. Άραγε να το διάβασε και η Duras;
7.
Μεταφράστηκε σε πάνω από 18 γλώσσες. Μεταξύ άλλων, στα ρωσικά, ιταλικά, πορτογαλικά και περσικά, ενώ πήρε το πρώτο εθνικό βραβείο μετάφρασης όταν κυκλοφόρησε στην Ισπανία. Στα μάτια μου, πάντως, ξεχωρίζει η ολλανδική έκδοση με τον πίνακα του Γιάννη Τσαρούχη στο εξώφυλλο. Τόσο εύστοχο, ειδικά αν σκεφτείς πως ο Ταχτσής τοποθετεί τη γιαγιά του, Εκάβη, να ζει για ένα διάστημα σε αυτό το σπίτι με τις Καρυάτιδες στο μπαλκόνι, που ναι, υπάρχει ακόμα στο Μεταξουργείο.
8.
Το σπίτι όπου γράφτηκε μεγάλο μέρος από το Το Τρίτο Στεφάνι, στην οδό Alexander Paddington 4, πουλήθηκε στις 7 Ιουλίου του 2025 για 3.850.000 δολάρια. Αυτή είναι η μοναδική πληροφορία που δεν αναφέρεται στις σελίδες αλλά έψαξα εγώ από περιέργεια, μιας και στο βιβλίο της Cassi και στις επιστολές το σπίτι αυτό πρωταγωνιστεί. Αναρωτιέμαι αν έχει μεταφερθεί στον νέο ιδιοκτήτη η ιστορία που κρύβει το ακίνητο. Πέρασε η ιδέα από το μυαλό μου να τον ενημερώσω προσωπικά με ένα γράμμα — αφού είμαι που είμαι μέσα στο κλίμα. Μου φαίνεται αδιανόητο, σε χώρους όπου έζησαν τόσο γνωστοί συγγραφείς — και ακόμα περισσότερο όπου δημιούργησαν ένα από τα πιο επιδραστικά έργα τους — να μην υπάρχει έστω μια τιμητική πλακέτα στην είσοδο.
9.
Λίγο πριν μπουν οι τελευταίες πινελιές και εκδοθεί το Το Τρίτο Στεφάνι, ο Κώστας Ταχτσής συνελήφθη για σεξεργασία στο Σίδνεϊ. Φυλακίστηκε στο σωφρονιστικό κατάστημα του Long Bay, από τον Απρίλιο μέχρι και τον Νοέμβριο του ’62, οπότε και απελάθηκε από την Αυστραλία. Βασικά, για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, ο πραγματικός λόγος που μπήκε φυλακή ήταν γιατί σταμάτησε να ικανοποιεί τα καπρίτσια του αρχιφύλακα, όταν εκείνος πήγε να εισπράξει το καθιερωμένο «μερίδιό» του. Για τις υπόλοιπες πικάντικες λεπτομέρειες, διάβασε το Το τέρας και ο κολοσσός.
10.
Λίγο μετά την έκδοση του Το Τρίτο Στεφάνι, ο Κώστας Ταχτσής ξεκίνησε να γράφει και αφιερώθηκε για χρόνια στο δεύτερο μυθιστόρημά του, Ο κύριος Βαλκς. ''Φαίνεται πως το μυστικό για αυτό το δεύτερο μυθιστόρημα, σε αντίθεση με το πρώτο, είναι η αγαμία'' γράφει όπως πάντα με τον καυστικό του τρόπο μεταξύ άλλων σε γράμμα του στον Νάνο Βαλαωρίτη. Επρόκειτο για το πιο queer κείμενό του, που κανένας δεν γνωρίζει τι απέγινε. Βέβαια, έχοντας διαβάσει πολλά για τη φάση στην οποία βρισκόταν όσο το έγραφε, το πιο πιθανό είναι από ένα σημείο και μετά απογοητεύτηκε τόσο πολύ από τους ανθρώπους, που δεν έβρισκε πια νόημα στο να το τελειώσει.
Μια σκέψη για το τέλος — ή μάλλον μια ρητορική ερώτηση που αναδύθηκε έπειτα από ώρες ανάγνωσης επιστολών, μέσα στις οποίες χώρεσε ένας ολόκληρος κόσμος: αν δεν εκτυπώνουμε πια τις φωτογραφίες μας, αν δεν φτιάχνουμε λευκώματα, αν δεν στέλνουμε γράμματα τα οποία ''συνιστούν τη συγκολλητική ουσία του βιώματος''** ούτε ευχετήριες κάρτες και αν δεν αγοράζουμε πια τη μουσική μας, τι στο καλό θα μείνει από εμάς στο τέλος; Τι θα απομείνει από όλα όσα μας καθόρισαν και όσα αισθανθήκαμε;
Μερικά από τα βιβλία του κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Ψυχογιός. Ελπίζω μέσα σ'αυτά τα συμπεριληφθεί σύντομα η αυτοβιογραφία του ''Το φοβερό βήμα''.
Σημειώσεις:
** Janet Malcolm, The silent woman: Ted Hughes and Sylvia Plath (1994)
* Αν κάποιος γνωρίζει σε ποιον ανήκει αυτή η υπέροχη ατμοσφαιρική φωτογραφία που έβαλα ως κεντρική του κειμένου, ας με ενημερώσει για να τον βάλω στα credits
* Η φωτογραφία του εξωφύλλου της ολλανδικής έκδοσης είναι βελτιωμένη με τεχνητή νοημοσύνη αφού δεν την έβρισκα πουθενά σε καλή ποιότητα. Η επιγραφή ''Βιβλιοπωλείο'' έξω από ένα κατάστημα στον πίνακα είναι αυθαίρετη προσθήκη του AI.
* Η φωτογραφία του εξωφύλλου της ολλανδικής έκδοσης είναι βελτιωμένη με τεχνητή νοημοσύνη αφού δεν την έβρισκα πουθενά σε καλή ποιότητα. Η επιγραφή ''Βιβλιοπωλείο'' έξω από ένα κατάστημα στον πίνακα είναι αυθαίρετη προσθήκη του AI.
.jpeg)
